Cehia

Di Wikipedia, Entsiclopedia liberã
Jump to: navigatsia, Câftare
Flambura di Cehia
Ethnosimvolo ali Cehia
Cehia tu Europa

Republica Cehia (Česká republika, literal s-traduțe ca Republica cechescâ), pi șcurtu s-dzâse și Česko (Cehia) easte stat tu Unia europeanâ și tu Europa țentralâ. Cehia are sinurle cu Polandia tu Arațile-Datlu, Ghermânia tu Westu și Arațile-Westu, Austria tu Datlu și Slovachia tu Notlu. Republica cecâ easte membrâ ali NATO dit anlu 1999 și ali Unia europeanâ dit anlu 2004. Idghia așițe easte membrâ tu Organizația ti Securitate și Cooperația tu Europa (OSCE). Ca unâ membrâ ali OSCE, lucârle ali Republica cecâ di nâforâ sântu monitoraț dupu mandatlu ali Comisia Helsinki di SUA. Di tu 1 ianar 2009 pânâ 30 di Cirișar 2009, Republica cecâ u-avea Prezidenția ali Consiliulu ali Unia europeanâ.

Câsâbâlu capital: Praga

Divizia administrativâ[alâxire | edit source]

Di anlu 2000, Republica cecâ sâ-mparța tu treisprâ reghiońi (cecheașce: kraje) și câsâbâlu capital Praga. Cathi reghion are Asemblea a lui reghionalâ (krajské zastupitelstvo) și hejtman (ți s-traduțirâ ca "prezident a reghionlui"). Tu Praga, puterle a hejtmanlui sântu âmpârțate anamisa di consiliulu a câsâbâlui și celniclu a câsâbâlui.

Di ninte Cehia avea șaptedzâț șase districțâ (reghioń) (okresy) deadun cu trei "câsâbadz statutori" (fârâ di Praga, ți avea un status spețial) cai u-chirurâ importanțâ a lor tu anlu 1999 cu reforma administrativâ; districțâ armasirâ ca âmpârțare teritorialâ și sântu șiderle a instituțiilor importante a administrațiiľei di stat.[1]

Mapa a Republicâľei ceca cu reghiońľi.
File:Czech Republic districț.png
Mapa cu districțâ.
(Regh. di amaxe) Reghion C. Capital Populația (2004 est.) Populația (2010 est.)
A Câsâbâlu capital Praga (Hlavní město Praha) 1,170,571 1,251,072
S Reghion țentral ceh (Středočeský kraj) ufițiurle sântu tu Praga (Praha) 1,144,071 1,256,850
C Reghion Ceh di Notlu (Jihočeský kraj) České Budějovice 625,712 637,723
P Reghion di Pâlzeń (Plzeňský kraj) Pâlzeń 549,618 571,831
K Reghion di Carlovi Vari (Karlovarský kraj) Carlovi Vari 304,588 307,380
U Reghion di Usti nad Labem (Ústecký kraj) Usti nad Labem 822,133 835,814
L Reghionlu di Libereț (Liberecký kraj) Libereț 427,563 439,458
H Reghion di Hradeț Cralove (Královéhradecký kraj) Hradeț Kralove 547,296 554,370
E Reghion di Pardubițe (Pardubický kraj) Pardubițe 505,285 516,777
M Reghion di Olomouț (Olomoucký kraj) Olomouț 635,126 641,555
T Reghion di Morava-Silezia (Moravskoslezský kraj) Ostrava 1,257,554 1,244,837
B Reghion di Morava di Dat (Jihomoravský kraj) Brno 1,123,201 1,152,819
Z Reghion di Zlin (Zlínský kraj) Zlin 590,706 590,527
J Reghion di Visocina (Vysočina) Yihlava 517,153 514,805

Relighia[alâxire | edit source]

Republica cecâ deadun cu Estonia, staturle nordițe, Gallia, Olanda și Zelanda Nao are unâ di nai ma puțân relighioze populațiur tu lume. Tu istorie, Cehľi ira caracterizaț ca un popul "tolerant și indeferent câtrâ relighia". Dupu anumirare di anlu 2001, 59% di statlu sântu aynostiț, atheișci și nipistipsiț, 26,8% sântu Romacatholiț și 2,5% sântu Protestanțâ. Dupu anumirare, systemlu di piste ți creașce anamisa di anumirirle di anľľi 1991 și 2001 easte ațel di fârâ relighie, ți crișce pi 19,1 la sutâ. Crișcinizmo spunea unâ crișcire negativâ nai ma multu la Bisearica Romacatholicâ ți chirea 1 miliuń di membrurâ a ľei tu 10 ańi. Populația nai ma mare easte fârâ relighie ți crișce cu aproape di 2 miliońi di omiń.

Dupu ancheta di Eurobarometer tu anlu 2005, 19% di țitizeńľi ceheșci spusirâ câ "pistipsecu câ are Dumnidzâ" (ți easte tu loclu defther cu nai ma puțân numir anamisa di staturli di Unia europeanâ dupu Estonia, ți are 16%), a 50% spusirâ câ "pistipsescu câ existeadzâ țiva câ un spirit icâ puteare yia" și 30% spusirâ câ "nu pistipseascâ câ existeadzâ niți spirit, niți Dumnidzâ niți puteare yia".

Culturâ[alâxire | edit source]

Muzica[alâxire | edit source]

Muzica tu Republica cecâ are zârțiń și tu opera di analtâ culturâ și symfonia și tu muzica tradiționalâ di Cehia (Bohemia) și Morava. Diverzitate culturalâ și araspândire sântu aspecțâ multu importante tu muzica cecâ. Compozitorľi ira sum mare influențâ di muzica tradiționalâ; jazzlu și muzicâ bluegrass s-adrarâ multu populare; pop muzicâ parțial s-fâțea di hiturľi tu limba anglicheascâ cântaț pi limba cecâ (nai ma multu tu ańľi 1960-1989). Anamisa di compozitorľi na mâri sântu: Jan Dismas Zelenka, Josef Mysliveček, Leoš Janáček, Antonín Dvořák, Bohuslav Martinů, and Bedřich Smetana.

Politica[alâxire | edit source]

Republica cecâ easte democratia cu reprezentația parlamentarâ cu multu partiur, cu un Prim-Ministru ca cap ali guvernmentu. Parlamentul (Parlament České republiky) are dao odadz, cu Oda a Deputațlor (Poslanecká sněmovna) (200 di membri) și Senatlu (Senát) (81 di membri).

Prezidentulu a Republicâľei cecâ s-aleagâ cu unâ sesia deadun a Parlamentului ti mandat di ținți di ań, cu posibilitate di nica dao mandaț. Prezidentulu easte caplu formal a statlui cu puterle limitate spețifiți, di cai nai ma importante sântu s-le da nâpoi nomurle tu Parlamentulu, ta s-nomineadzâ giudicâtori di Giudicatâ constituționalâ dupu ți lipseașce Senatlu ta s-da izine și ta s-u dispearsâ Parlamentulu cându situația spețialâ și spețificâ. Idhyia ași u-bagâ pi loclu Prim-Ministrulu, câcum și alantile membrâ tu cabinetlu dupu propunirâ a Prim-Ministrului.

Prim-Ministrulu easte cap a guvernmentului și are mare puteare, deadun cu ândriptate ta s-u facâ aghenda ti politicâ di nâfoarâ și domesticâ, ta s-u mobilizeadzâ mulțime parlamentarâ și s-aleagâ minișțrâ di guvernmentu.

Membrâľi ali Oda a Deputațlor s-aleagâ ti un mandat ti patru ań cu reprezentația proporționalâ, cu prag ti votare di 5%. Are 14 reghiońi ti votare, cai sântu idhyii cu reghiońľi administrative a statlui. Oda a Deputațlor, cai yine dupu Consiliulu Național Ceh, le-are puterle și responsabilitâțle di parlamentulu federal (tora nifuncțional) tu Cehoslovachia di ninte.

Membrâľi a Sentalui s-aleagâ tu reghiońi cu un reprezentu dupu votare tu dao rundzâ ti un mandat di șase ańi, cu alidzerle ti unâ la treile cathi ań tu toamnâ. Protile alidzeri ira tu anlu 1996. Arańmanlu aestu easte dupu modela a Senatlui di SUA, ama ti cathe postu easte cu idhyia marime și systemlu ti votare easte tu dao rundzâ. Senatlu nu easte popular anamisa di publicâ și multu puțâńi yinâ ta s-votâ, totâna easte câtrâ 30% tu runda protâ, și câtrâ 20% tu runda deftherâ.

Protlu Prezidentu a Republicâľei cecâ dupu Revoluția easte Václav Havel a Prezidentulu di azâ easte Václav Klaus.

Biblioyrafia[alâxire | edit source]

  1. The death of the districț, Radio Prague January 3, 2003.


Uniunea Europeană
Austria | Belgia | Cehia | Chipro | Danimarca | Estonia | Finlanda | Franța | Gârția | Germania | Irlanda | Italia | Letonia | Lituania | Luxemburg | Malta | Marea Britanie | Olanda | Portugalia | Polonia | România | Slovacia | Slovenia | Spania | Suedia | Ungaria | Vurgaria