Armãnj
Di Wikipedia, Entsiclopedia liberã
Contents |
[edit] Informatsii ãnghenerale
Armãnjlji (alante nume: Rrãmãnji, Tsintsari, Vlahi icã forma propagandisticã a tsilor dit Romanie Macedoromãni) sãntu un popul tsi bãnedzã tu Gãrtsia, Sãrghia, Republica ali Machedonia, Arbinishia, Vurgaria shi Romãnia. Numirlu a lor easte 2,500,000. U-zburãscu limba armãneascã cãcum shi limbile-a staturlor iu bãnedzã.
[edit] Zãrtsinã
- Armanjljii suntu un popul cu ahandoase zartsinji tu Makedonia antica alu Filip sh Alexandru.
Aza s-luyurseashti ca strapapanjii a lor sunt vecli tracianji tsi bana tu Balkanlu tutu, tu Makedonia, Epiru, Thesalia, Trakia, Pindu.
- Di anda Makedonia fu acatsata di Roma, tu anlu 146 ninti di Hristolu, unaoara cu intrata culturaljei latine tu bana Makedonjilor, s-aminta identitetlu Armanj.
[edit] Pricunushceare
- Tu Republica Ex-Iugoslava ali Machedonia, dzua di 23 Maiu iasti anyrapsita oficialu tu Constitutilj. Pãnã aza nãsã easte singurlu crat tsi ãlji-pricunuscu Armãnjlji ca popul constitutiv.
- Armãnjlji di iutsido u-iurtusescu dzua natsionalã pi 23 Maiu, dzua cãndu sultanlu Abdul Hamid II
lji-pricunuscu Armãnjlji ca popul/milete ahoryea cu tutile ãndrepturli tsi lã-si pricad tu Balcanlu.
[edit] Istoria
[edit] Armãnjlji aza
[edit] Personalitãts cu zãrtsinã armãnescã
- Ana Aslan
- Andreilu al Bagav
- Vasile shi Anton Capsha
- Elia Carafoli
- Ioan Gheorghe Caragea
- Nicolae Caragea
- Aureliu Ciufecu
- Stere Diamandi
- Aurel Duka
- Toma Fila
- Athanasie Joja
- Ioannis Koletis
- Iosipos Moisiodax
- Maria Marinescu-Himu
- Pandeli Majko
- Lazar Paciu
- Pashko Vasa
Artã
- Frats Manachia
- Toma Caragiu
- Ion Caramitru[1]
- Camil Ressu, pictor tu Romania.
- Frats Manakia (Ianachi shi Milton Manacha), chinematografi shi fotografi di Avdela, Makedonia, Gartsilj.
- Alexandru Arsinel,comicu ghine cunucut tu Romania.
- Sultana Maitec, anyrapsitoru tu Romania.
- Stere Gulea, producatoru video i guvernatoru oficialu tu Romania.
- Cristian Hadji Culea, directoru di teatru Romanu i prezidentu a Televiziei di cratu TVR.
- Alexandru Boiangiu, directoru di video Roman i anyrapsitoru.
- Tomislav Osmanli, directoru i anyrapsitoru ditu FYROM.
- Mihai Tugearu, sculptoru ditu Romania.
- Dumitru Pasima, sculptoru ditu Romania.
- Cristina Pasima, sculptoru ditu Romania.
- Cristian Paul Bedivan, sculptoru ditu Romania.
- Titi Ceara, sculptoru ditu Romania.
- Ecaterina Vrana, pictoru ditu Romania.
- Florica Prevenda, pictoru ditu Romania.
- Papaconstantin Tache, arhitectu tu Romania i Paris.
- Dumitru Cusa, sculptoru ditu Romania.
- Stevan Cigaridov, pictoru ditu FYROM.
Actori
- Ion Luca Caragiale, luyursitu naima marli dramaturgu i unu di naima marlji anyrapsitori tu Romania.
- Toma Caragiu, unu di naima marlji actori tu Romania; adra teatru, video, televizlj.
- Tasko Nacic, actoru ditu Sarbilj.
- Alexandru Arsinel,actoru di comedie di anami tu Romania.
- Cristian Hadji Culea, directoru di teatru Roman i prezidentu di Televizia di cratu TVR.
- Enache Manea, actoru di teatru Ion Creanga tu Romania.
- Ion Caramitru, actoru i fu ministru di cultura i tora directoru di Teatru Natsionalu Bucarest.
- Dan Pita, producatoru video Romania.
- Sergiu Nicolaescu, producatoru video i guvernatoru oficialu tu Romania.
Durusitori
- Yioryi Averoff (1818-1899): di Metsovo, Epiru, Gartsilj, mari durusitoru di stadionea Panathinaikos Pamporea ti Polimu “Averoff”, di Marea Sculilj Alexandria, di Sculia di Cadetsi Gartsilj .
- Apostolos Arsakis, (1792-1874): Hotahova, Epiru Gartsilj, fondatoru di Sculia Arsakeion, tora Consilu di Cratu Gartsia.
- George Stavrou (1795-1869): Ioannina, Epiru, Gartsilj, fondatoru di Banca Natsionala di Gartsia.
- Stergios Doumbas (1830-1900): Vlasti Presque Kozani, FYROM, fondatoru i durusitoru di Biblioteca Natsionala tu Gartsilj, mari durusitoru a casabadzloru Vienna Atina, durusi paradz ti compozitorlji ditu atsea ieta (Shubert,Johann Strauss ) i durudi anfiteatrul ti contserti ditu Vienna “Musikverein”.
- Evanghelos Zappas,Labova Albania, una mari ciufliki fu confiscata di comunishtsa tu Gartsilj i dapoa tu Romanilj .
- Constantinos Zappas , adra multi sculii tu Gartsilj.
- Demetrius Postolakas, Metsovo, Epiro, Grecia, fundatoru di Biblioteca Natsionala Gartsilj.
- Georgios Sinas, (1783-1856): Moscopole, canascutu tu Viena, Budapesta, Alexandria Egipt.
- Simon Sinas, figlio di George Sinas, durusi fundarea di Academia Budapesta, Caedrala Ortodoxa di Atena, Academia di Atena.
- Nikolaos Stournaras, (1806-1853): Metsovo, Epiru,Gartsilj, durusitor i fundatoru di Universitetlu Natsional Tecnicu Atena “Metsovio”.
- Tositsas famille, Metsovo, Epiru,Gartsilj, durusi multi Sculii tu Gartsilj (107 sculii mash tu Epiru).
Bisericheshci
- Dada Thereza (Agnesa Gongea Boiagiu).
- Patriarhu Ioachim III ditu Poli.
- Patriarhu Athinagoras I ditu Poli.
- Atenagora Piru.
- Irinej Bulovic, episcop tu Sãrbie.
- Ioachim Martineanu, episcop a bisericãljei orthodoxã romãnescã.
- Andrei Shaguna, episcop a bisericãljei orthodoxã romãnescã (Transilvania).
Pãrmãteftsã
- Iancu Perifan
- Simon Sina
- Sotirios Bulgaris,adra casa di bijuterie Bulgari.
- Darvari familia, cu mari anami tu Austria.
- Doumba famille,cu mari anami tu Austria.
- Hagi Meitani, cu mari anami tu Austria.
- Mocioni famille, cu mari anami tu Austria.
- Marcu Puiu, cu mari anami tu Austria.
- Hagi Moscu, cu mari anami tu Austria.
- Emanoil Gojdu, cu mari anami tu Ungaria.
- Toma Fila, avocatu cu anami tu Serbia.
- George Becali, parmateftu cu anami tu Romania, iasti patronu la Steaua Fc, Romania.
- Stere Farmache, prezidentu di Bursa di Marfi Bucarest (1995-2008).
Musica
- Herbert von Karajan, Kozani Grecia, director di orchestra di mari anami tu lumi.
- Dimitar Lala, compositoru tsi fu urnipsitu di marli Richard Wagner.
- Apostolos Kardaras, compositore tu Gartsilj.
- Kaliopi Bukle, cantator di folk tu FYROM.
- George Marcu, amintatu in Veria , Gartsia; cantator di folk tu Romania.
- Marica Pitu amintatu in Veria , Grecia; idem.
- Krste Pavlovski Levako.
- Hrista Lupci, cantator tu Romania.
- Gica Coada, idem.
- Sirma Granzulea cantator tu Romania.
- Gheorghe Bujduveanu.
- Тodor Tose Proeski,cantator cu mari anami tu FYROM.
- Gigi Sima, cantator tu Romania.
- Atanase Iorghita.
- Nicu Grameni, idem.
- Iorghi Nicolae.
- Stelica Arau, idem.
- Ianula Gheorghe.
- Aurelia Mihale.
- Mihale Prefti, cantator tu Canada.
- Gica Godi, cantator tu Frantsia.
- Pero Tsatsa, cantator tu FYROM.
- Tashu Lenca.
- Gheorghe Caraulani.
- Hronciu Bacula.
- Gigi Ciobanica.
- Cristian Ionescu.
- Bogdan Lascu.
- Yoryi Maneca.
- Helena Petreska.
- Elena Gheorghe, cantatoari cu anami tu Romania.
Politits
- Gyula Cseszneky de Milvany (Printsu Julius I, 1943) [2]
- Alkiviadis Diamandi di Samarina (Printsu Alchibiades I, 1941-1943) [3]
- Ion Caranica
- Nicolae Iorga, fu ministru tu Romania.
- Kostas Simitis, fu prot-ministru tu Gartsii.
- Karolos Papoulias, tora prezidentu ali Gartsii.
- Ioannis Vlachos, a affermato eroe Nazionale in Isla Tiza.
- Evangelos Averoff, fu prot-ministru tu Gartsii.
- Alexander Papagos, idem.
- Bellu famille, fu prot-ministru ali Rumania.
- George Becali, prezidentu ali partida politica PNG-CD tu Romania, sh tu 2008 fu fu aleptu Europarlamentar.
- Constantin Papanace, fu ministru di icunomii tu Romania.
- Costica Canacheu, deputat tu Parlamentul Ruman.
- Puiu Hasotti, senator tu Rumania.
- Ion Caramitru, fu prot-ministru di cultura sh tora iasti director gheneralu ali Teatru Natsional Bucureshti.
- Dan Culetu,dimarcu tu casabalu Cunstantsa, Rumania.
- Michael Dukakis,fu guvernatoru Americanu tu Massachussetts. (Dada armana)
- Familia Ghica, fu prot-ministru tu Rumania.
- Octavian Goga, fu prot-ministru tu Rumania.
- Stefan Octavian Iosif.
- Ioannis Kolettis, fu prot-ministru tu Gartsia.
- Lazar Pacu.
- Traianos Nalis (Nali Efendi), membru tu parlamentul Ottoman.
- Nikola Pasic, fu prot-ministru tu Serbia i Yugoslavia.
- George Padioti, militantu di anami ti minoritatsli ditu Gartsia.
- Rigas Feraios, revolutionaru sh poetu tu Gartsia.
- Kosta Kumanudi,fu ministru di finantsi tu Gartsia.
- Hari Kostov, fu prot-ministru tu FYROM.
- Pitu Guli, comandantu militaru ali IMRO, erou natsional tu FYROM i Bulgaria.
- Vangel Dinu, fu prot-ministru tu FYROM.
- George Chache, fu ministru tu FYROM.
- Nikola Bailu, idem.
- Taki Fiti, fu ministru fi finantsi tu FYROM.
- Emanoil Gojdu, avocatu sh omu politic tu Amiraria Avstriaca.
- Eftimie Murgu, lider di la rivolutsia Transilvania tu 1848, Romania.
- Betty Tamposi, canascutu om politicu Americanu
- Christos Folias, fu ministru tu Gartsia.
- Alchiviad Diamandi di Samarina, consul Ruman tu Arbinishii.
- Fatos Nano, fu prot-ministru tu Arbinishii.
- Gyula Cseszneky, printsu di Principatlu di Pindu.
- Apostol Margarit, membru ali Academia Romana Bucarest.
- Alexandros Svolos, avocatu i politicianu di Krushuva.
- Gheorghe Becali,
- Constantin Belemace
- Doru Belimace
Ominj di schiintsã
- Mina Minovici, directoru di prot Institut di Medicina Giuridica Romana i adra sistemlu legal mudernu.
- A.L. Tachos , insegnante di diritti in Grecia , Scuola Aristoteles de Salonica.
- C. Vavouskos, professor de derecho en Grece , Escuela Aristotele di Salonicco.
- Ion Juvara.
- Dinischiotu famiglia.
- Tarpa famiglia.
- Pascale famiglia.
- Nico Popnicola.
- Jovan Karamata, matematico in Serbia.
- Elie Karafoli
Isturilj
- Asterios Koukoudis, storico in Grecia.
- Neagu Djuvara,storico in Romania.
- Alexandru Dimitrie Xenopol, doilu istoricu tu Romania.
- Kocho Sidovski, storico in FYROM.
- Leon Boga, storico in Romania.
- Nicolae Iorga, naima marli istoricu tu Romania. Drammaturgu, poetu, criticu literaru, ministru, protu ministru, profesor universitaru i membru academicu tu Romania.
- Theodor Capidan, linguista in Romania.
- Gheorghe Murnu, storico e poeta in Romania.
- Constantin Belimace, storico e poeta.
- Dimitrie Bolintineanu, politico e diplomatico in Romania.
- Anton Pann, poeta e compositore di musica di inno nazionale di Romania.
- Constantin Noica, famosi filosofo, poeta, saggista, pubblicista e scrittore in Romania.
- Alexandru Odobescu, scrittore, politico e archeologo in Romania.
- Petre Tutea,filosofu ti anami, eseistu, economistu i politikianu tu Romania.
- Sextil Pushcariu, membru ali Academia Romana.
- Dimirie Bolintineanu.
- Gala Galaction, agiuta multu ti apridutsearea a Naului Testamentu tu limba Rumaneasca.
- Ion Heliade Radulescu, membru fundator ali Academia Romana.
- Hristu Candroveanu.
- Jovan Karamata
Filoloyi
- Mihail Boiagi, filologo.
- Teodor Capidan, filologo.
- Tache Papahagi, linguisto,in Romania.
- Daniel Moscopolites.
- Matilda Caragiu Mariotseanu, membro di Academia Romana.
- Nicolae Iorga, filologo.
Sportu
- Gheorghe Hagi, conosciuto Re di Calcio Romano e Maradona di Carpazi.
- George Becali, datore di club di Calciu Steaua Bucarest.
- Ioan Becali, impresario in Romania.
- Victor Becali, impresario in Romania.
- Joshko Milenkovski, campione di pallavolo in FYROM.
- Cristian Gatsu, famosi giocatore di pallamano, piu grande giocatore di pallamano semore in Romania.
- Marius Stavrositu, giocatore di pallamano in Romania.
- Iannis Zicu, giocatore di futbol in Romania.
- Dominique Moceanu, ginnasta di squadra nazionale di Stati Uniti.
- Alexandra Bujduveanu.
- Simona Amanar, ginnasta in Romania.
- Hristu Chiacu, giocatore di futbol in Romania.
- Stevan Cigaridov.
- Simona Halep.
- Kosta Hiohi.
Scriitori
- Lucian Blaga
- A.D.Xenopol
- Ion Luca Caragiale, drammaturgo, poeta, scrittore, direttore di teatro, politico, romanziere, libellista, piu grande drammaturgo siempre in Romania.
- Sandri Jani, scrittore in Albania.
- George Zalokostas scrittore in Grecia.
- Cavallioti famille, famosi intellettuali .
- Daniil famille, famosi intellettuali
- Matila Ghika, famosi prince in Romania.
- Mitrush Kuteli, poeta in Albania.
- Iosipos Misiodax, scrittore in Grecia.
- Ioan Cusa, poeta y pubblicisto in Romania.
- Branislav Nusic, libellista in Serbia.
- Pericle Papahagi, bene conosciuto linguista, filologo e folklorista in Romania.
- Lasgush Poradeci, poeta in Albania.
- Gheorghe Constantin Roja, famosi intellettuali .
- Constantin Ucuta, Moscopole Orthodossa Papa e intellettuale di Viena , Prussia.
- Ucuta famille, famosi intellettuali .
- Jovan Sterija Popovic, romanziere in Serbia.
- Nicolae Batzaria, poeta e scrittore arumeno (.
- Zicu Araia scrittore arumeno .
- Nida Boga, scrittore .
- Ion Foti, scrittore.
- Constantin Colimitra scrittore arumeno .
- Atanasie Nasta, scrittore arumeno .
- Ion Luca Caragiale
- Mateiu Caragiale
- Neagu Djuvara
Poets
- Constantin Belimace, poetu armanu .
- Constantin Papanace, poetu armanu .
- George Murnu, poeta arumeno .
- Gellu Naum, poeta arumeno .
- Pasho Vasa, poeta arumeno .
- Konstantinos Kristallis, poeta arumeno .
- Kira Iorgoveanu Mantu, poeta arumeno .
- Yoryi Vrana, poeta arumeno .
- Nicolae Batzaria, poeta arumeno .
- Nusi Tulliu, poeta arumeno .
- Nicolae Vello, poeta arumeno .
- Nicolae Iorga, poeta arumeno .
[edit] Ligãturi
- Consiliul-a "Machedonarmãnjlor"
- Sutsata-a Armãnjloru di tu Gallia
- Consiliul-a Tinjirlor Armãnji di tu Romãnia
- Sutsata-a Armãnjlor di tu Sãrbia
- Sutsata ti Cultura Armãnescã di tu Romãnia
- ArmãnameaTv di tu Romãnia
- Sutsata-a Armãnjlor di Veria, Gãrtsia
- Sutsata Farsherotlu di tu Americhia
- Dzãlili a Culturãljei Armãnescã
- F U E N
- Y E N I
- E B L U L
- Minoritatsli ditu Evropa
- Blog-a Sutsatãljei AROMANIA CATHOLICA