VEACLJEA ARHITECTURÃ DI CRUSHUVA

Crushuva easti cãsãbã cu avutã valoari istoricã shi culturalã. Protili casi Crushuva, suntu vidzuti iuva tu mesi a etãljei XVIII, a tu ahurhita a etãljei XIX, cãsãbãlu criscu tu cãsãbã urbanistic cu analtã valoari di arhitecturã shi esteticã.

Cãsãbãlu s-aflã sum muntili Baba, malju dzã, ascumtu tu curia, ãnvãrligat cu virdeatsã, largu di Pãrlep vãrã 30 di km. S-aflã pi analtsimi di 1250 di metri di nivelu pisti amari. Tu intrata, di cari itsi s-hibã parti a cãsãbãlui ari tsiva mushatã ca tu pirmifili. Oclju a vizitorlui dãnãseashti pi casili cu avuta shi mushata arhitecturã cari singura, di largu zburashti shi ãnghiliceashti.

Di material simplu ti constructsii, vecljilj masturi di Crushuva adrarã unã compozitsii cu harmonii, un mozaic di elementi arhitectonitsi cu multi colori. Arhitectura pi casili di Crushuva cu multi elementi easti altã turlii di atseali tu alantsã cãsãbadz pit Machidunii. Malju dzã tuti veclji casi di Crushuva suntu pi dau patomati. Ãmpadi suntu udadzli ti comertsii, pi prota patomatã suntu udadzli ti bana di cafi dzuã, a daua patomatã suntu udadzli ti oaspitslji.

Ca material ti constructsii nai ma multu ari cheatrã frãmtã shi lemnu, shi atsea ti constructsii di bondruc pi ciãtia. Ma ninti ciãtia eara anvãlitã cu ploci di chetsãri, cãnãscuti sum numa “shcriltsi”. Azã pi ma mari numir di casili, ciãtia ari altã fizionomii.

Fasadili dati cu albã-njirlã colori icã cu galbinã - albã colori, cu multi firidz, cu balconj pisti cari ari timpanoni cu seamni familiari icã freschi di flora shi fauna, cu mãri ciãrdachi, cu chindisiti tãvãnj, minderi, musãndzrã, shi multi alti elementi, easti caracteristicã a tutulor casi di Crushuva. Singura locatsi a casiljei, contrastul anamisea di prota patomatã cu chetsãri di unã parti shi fasada a casãljei di altã parti, ampãrtsãti cu ritamlu a firidzlor, lji da a casãljei di Crushuva ahtari caracteristichi cari nu pot s-aflã iuva tu altu loc.

Ti catsi arhitecturã easti zbor, spuni shi informatsia ca la anlu 1927, Crushuva vini cãnãscutlu arhitectu frantsuzescu Corbizie, cari s-ciudusea pi arhitectura di Crushuva. Vecljili casi di Crushuva li tsãnurã a lor caliteti ãnghilicioasi di arhitectura monumentalã cum shi a lor valoari di artã shi picturã.

Crushuva easti unic cãsãbã iu tu ma mari parti easti tsãnutã veacljea arhitecturã di cãsãbã. Tu aestu cãsãbã ari obiecti cari suntu di nai ma mari rangu dupu arhitectura shi chindisearea a lemnului cu ahãndoasã rezbã. Ti arhitectura di Crushuva s-zburashti ca ti unã valoari culturalã fãrã mardzinã, alãsatã tu ãntimisi a tutulor noi, cari lipseashti s-adrãm tuts tsi putem s-u avigljem di chireari shi s-u promovãm cãt putem ma multu.