Coranu

Di Wikipedia, Entsiclopedia liberã
Jump to: navigatsia, Câftare
Prota surâ tu Coranu, Al-Fatiha

Coranlu (arabâ: القرآن al-Qur'ān, „γivâseari”, „greari”, di-tu verbulu qara’a „γivâsescu”, „greari cu boatsi tari”) easti cartea aγimtă la tuts musulmanji shi tsâni tuti dimândările alu Dumnidză (arabă: ألله Allāh), pi-tu anγilu Ğibrīl (Gavril) [1] i prufitlu Muhammad, tu limba arabâ. Coranlu easti vidzut ca Zborlu al Dumnidză, tsi di totna eara γivâsit tu Umm al-Kitāb – Maica γramâiei – aflatâ tu tser pi al-Lawh al-Mahfūz - „Frândza Tsânutâ”. Ti musulmanji, Coranlu easti cartea aγimtâ di la Dumnidză, cari-i dzâtsi a pistimenlui cum s-bâneadză ndreptu.

Dzâtseara Coranlui[alâxire | edit source]

Dupâ adetsili islamitsi, prufitlu Muhammad fu aleptu s-aspună tu naima bunlu zbor arab ahât naua dzâtseari pitricuti di Dumnidză oaminjilor, cum shi veachia dzâtseari tsi u avea pitricută di ninti a prufitslor Abraham (Ibrāhīm), Noe (Nūh), Iona (Yūnus), Moise (Mūsā) și lui Iisus Hristos (Isā al-Masīh), tsi eara mashi unâ parti di-tu atsea naua.

Surili di-tu Mecca sh-dit Medina[alâxire | edit source]

Dimândările di-tu Coran îi γinirâ alu Muhammad tu γinghits anji, 612-632, ampărtsâtsi di anlu 622, candu prufitlu fudzi di-tu Mecca câtă Medina sh-cându ahurhi eta islamică. Aiesta fu ampârtsâtă tu doauă părtsî: atsea meccană, tu cari suntu naima multili suri shcurti tu cari s-dzâtsi că Dumnidză easti mashi un sh-că oaminjili va neagă ică tu paradisu ică tu tartară, după cum bânară sh-alantă medineză, cu suri lundzâ, iu-s află dimândărili ti bana farăljei islamitsi, sh-cum s-băneadză cu uvreii sh-crishtinjili.

Forma anγrăpsită a Coranlui[alâxire | edit source]

Coranlu di adzâ easti adratu di-tu 114 sure, di la 3 până la 287 verseti, bâgati după lundzimi, ahurhindu cu deftera sură. Tuti surili, ma ptsân a naua, ahurhiescu cu „bi-smi-llāhi-r-rahmāni-r-rahīmi” (tu numa al Dumnidzălu atsel Marili shi Njilos). Frândzlui di-tu Coranu nu fură bâgati tuti tu unâ carti cât bână prufitlu Muhammad, tasi mashi furâ tsânuti minti di oaminjili di ninga elu shi niscânti ori, fură anγrâpsiti pi frândzâ di palmieru sh-cumătsi di ceramică. Coranlu ashi cumu lu videmu adzâ, fu γivăsitu prota oară tu eta a califlui Uthman.

Coranlu sh-limba arabă[alâxire | edit source]

Ti musulmanji, limba arabă easti safe, că easti limba tu cari fu γivăsit Coranlu, Zborlu al Dumnidză. Aeshtsâ pistipsescu că Coranlu easti di-alihea mashi anγrâpsit tu arabă sh-nu poati s-hibâ apridus tu canâ limbă.

Usiili mesajlui coranic[alâxire | edit source]

Usiili mesajlui coranic suntu [2]:

  • Di Dumnidză cari easti vidzut pi-tu „naima msheatili numi” (al-'asma' al-husna) a lui ică „atseali nauădzătsi shi nauă di numi”, tsi suntu usia pistâljiei islamitsi. Aesti numi, dzâsi cafi oară tu dipisita stihului, agiungu s-hibă tsânuti minti totna di cafi musulman. Tu islam, pistea naima mari easti că ari mashi un Dumnidză.
  • Di hărili a musulmanlui pistimenu cari lipseashti s-pistipsească mashi tu Dumnidză, s-nu arâdâ, s-nu afurâ, s-nu vatâmâ, s-hibă andreptu, s-azburască msheat a oaminjilor, să-i ljiartă pi-atsei tsi alătusescu fatsă di el etc.
  • Di Dzâua Giudicatâljiei di Deapoaia – tuti lucârli tsi li-adară omlu tu bana lui a s-hibă giudicati di Dumnidză tu Dzâua Giudicatâljiei di Deapoaia.
  • Di dimândărili ti purtarea musulmanlui fatsă di pârintsâ, soi, vitsinji, oarfânji, cilimeanji, veduvi, dushmanji etc.

Coranlu sh-apridutseara lui[alâxire | edit source]

Muabetsili ligati di apridutsearea Coranlui tu islam ahurhiră di pi chirolu cându bâna prufitlu Muhammad shi dapoaia sh-tu etsili alanti, fâră s-agiungă la vâră apufăseari. Coranlu nu poati s-hibă apridusu sh-ufilisitu tu geamii, ama poati s-hibă apridusu mashi ti achicâsearea dimândărilor di pistimenjilji cari nu azburăscu limba arabă.

Apridutsearea Coranlui tu limba armânească[alâxire | edit source]

Pân tora, nu s-adră canâ apridutseari a Coranlui tu limba armânească.

Izvuri di nuntru[alâxire | edit source]

Noturi[alâxire | edit source]

  1. Hitti, Philip K. 2008. Istoria arabilor. Bucureşti: Editura All.
  2. Grigore, George. 2012. Coranul. Bucureşti: Editura Herald.